Không gian chính trị cơ sở ở Việt Nam

Ở Việt Nam, đảng cộng sản biết điều chỉnh và thay đổi nội dung chính sách để phù hợp với thực tế xã hội, là giải pháp mà những chuyên gia như tiến sĩ David Koh cho rằng đã giúp chế độ toàn trị tiếp tục nắm quyền ở Việt Nam.

Nhìn từ thực tế

Bìa sách Wards of Hanoi
Khi người dân có nhiều không gian để thở thì sẽ ít có khả năng đòi thay đổi chính trị bằng cách mạng
TS David Koh

BBC tiếng Việt xin giới thiệu góc nhìn của người hiện là Nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Nghiên cứu Đông Nam Á, có trụ sở ở Singapore, được trình bày qua công trình nghiên cứu “Phường ở Hà Nội” (Wards of Hanoi – xem link bên).

Câu hỏi vĩ mô về tính chính danh và sự tồn tại của chế độ được chuyển xuống các mẫu nghiên cứu lấy từ đời thường, như chuyện chị Phương bán bún và anh Sơn xây nhà, cả hai đều phải xử lý các va chạm với luật pháp trong mưu sinh.

TS David Koh xây dựng mô hình nghiên cứu gọi là không gian dàn xếp (mediation space), cũng là vùng tối (penumbra) nhưng lại chính là nơi diễn ra sự thực thi chính sách nhà nước ở tầng địa phương.

Nhân vật chính được quan tâm đặc biệt trong các phân tích và diễn giải chính là quan chức địa phương, người đứng giữa chính sách của nhà nước và quyền lợi của người dân địa phương.

“Trong vùng tối này, giới chức địa phương không xử lý các vụ việc với dân chúng chỉ đơn thuần trên cơ sở luật và lệ do nhà nước được đảng lãnh đạo đặt ra.”

Vai trò

Hoa đào

Sự vụ hàng ngày đa phần được giải quyết qua dàn xếp

“Các sự vụ hàng ngày ở mức thành thị cơ bản nhiều phần được giải quyết thông qua dàn xếp, mà thường các chính sách của nhà nước-đảng không được thực thi hoàn toàn trong không gian dàn xếp này”, như một đoạn trong trang hai của quyển sách.

Theo các phân tích trong chương một, quyết định dàn xếp của giới chức bị chi phối từ các yếu tố có thể xếp vào trong ba khu vực chính.

Trước hết là điều kiện kinh tế xã hội, nhiều người dân đã quen với việc lách luật, hối lộ quan chức để kiếm sống thời bao cấp và nay là làm giàu trong thời đổi mới.

Tiếp theo là mức độ buông lỏng kiểm tra và đào tạo của chính quyền trung ương đối với hệ thống chính quyền địa phương, mà từ cấp nhà nước xuống cấp phường phải thông qua tỉnh/thành phố và quận.

Khu vực thứ ba là các yếu tố liên quan đến văn hóa và đạo đức, có thể kể ra tình thân trong gia đình, làng xóm, địa phương, tập quán “thông cảm”, thương người nghèo và thất thế.

Chế độ cộng sản

Toàn bộ quyển sách là các phân tích, diễn giải và dẫn chứng về hoạt động và sự tác động qua lại của ba khu vực vừa nêu trong vùng khuất – không gian dàn xếp, trong bối cảnh ranh giới ảnh hưởng giữa trung ương và địa phương liên tục thay đổi trong quá trình phát triển.

Một phân xưởng sản xuất ở VN

Các thay đổi ở VN hấp dẫn nhiều nhà nghiên cứu nước ngoài từ nhiều góc cạnh

Có những nơi quyền lực trung ương thắng thế – ví dụ trong bầu cử, nhưng cũng có nơi không hoàn toàn phát huy – ví dụ như chiến dịch dọn lòng lề đường và xóa nạn tắc đường, và kiến trúc đô thị.

TS David Koh đi đến kết luận cho rằng “hệ thống chính trị cộng sản ở Việt Nam sống sót nhờ phân bổ phù hợp giữa kiểm soát và dàn xếp”.

Lời giải thích cũng khá gần với ngôn ngữ bình dân mà người ta dễ dàng nghe hàng ngày trên đường phố Hà Nội, “khi người dân có nhiều không gian để thở thì sẽ ít có khả năng đòi thay đổi chính trị bằng cách mạng”.

Tập sách xuất bản năm 2005 được xây dựng trên những nghiên cứu thực địa trong hai năm David Koh học tiếng Việt ở Hà Nội hồi thập niên 1990, để tìm câu trả lời về tính chính danh và khả năng tồn tại của chế độ cộng sản tại Việt Nam.

Từ thập niên 1990, các nghiên cứu ở tầm địa phương khá phổ biến ở Việt Nam, như GS Shaun Malarney với công trình ở ngoại ô Hà Nội, GS John Kleinen ở Hà Tây, và GS Edmund Malesky với hai tỉnh tiêu biểu.

Những nghiên cứu này đa số trở thành cơ sở cho các lý luận mang tầm vĩ mô về chính trị Việt Nam, được xuất bản thành sách trong thập niên 2000.


Share