Sửa đổi hiến pháp: Phải rạch ròi ba quyền Lập pháp, Hành pháp, Tư pháp

“Hiến pháp năm 1992 là Hiến pháp của thời kỳ đầu đổi mới đất nước. Đến nay, đất nước ta đã có nhiều thay đổi trong bối cảnh quốc tế đang có những diễn biến to lớn, phức tạp và sâu sắc. Việc nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Hiến pháp năm 1992 cho phù hợp với tình hình mới là rất cần thiết”. Tại phiên họp toàn thể buổi chiều 4.8 do phó Chủ tịch Quốc hội Uông Chu Lưu chủ trì, các đại biểu đều thống nhất với đề xuất trên của uỷ ban Thường vụ Quốc hội.

7 định hướng lớn sửa đổi, bổ sung Hiến pháp năm 1992

Đại biểu Hồ Trọng Ngũ: “Để bảo đảm Hiến pháp có chất lượng tốt, có hệ thống, tính nhất quán cao thì phải tổng kết, hệ thống hóa pháp luật”. Ảnh: Ngọc Thắng

Theo tờ trình do chủ nhiệm uỷ ban Pháp luật Phan Trung Lý trình bày, căn cứ vào các văn kiện của Đảng và tình hình thực tiễn của đất nước, uỷ ban Thường vụ Quốc hội đề nghị 7 định hướng lớn sửa đổi, bổ sung Hiến pháp năm 1992 về: chế độ chính trị; chế độ kinh tế; văn hóa, giáo dục, khoa học và công nghệ; bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN; quyền con người, quyền và nghĩa vụ công dân; tổ chức bộ máy nhà nước; kỹ thuật trình bày các quy định của Hiến pháp.

Theo đó, về chế độ chính trị, khẳng định sự lãnh đạo toàn diện của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với Nhà nước và xã hội đã được nhân dân ta, mà đại diện cao nhất là Quốc hội thừa nhận và ghi vào Hiến pháp. Khẳng định nhà nước ta là Nhà nước pháp quyền XHCN của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân; tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân. Về vấn đề này, cần phải làm rõ cách thức sử dụng quyền lực nhà nước của nhân dân thông qua cơ chế dân chủ đại diện và cơ chế dân chủ trực tiếp.

Việc sửa đổi cũng dựa trên quan điểm quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp và kiểm soát quyền lực giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp để mỗi cơ quan thực thi có hiệu quả chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của mình, phối hợp chặt chẽ tạo nên sức mạnh tổng hợp của quyền lực nhà nước. Theo đó, Hiến pháp phải phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm, cơ chế phối hợp và kiểm soát quyền lực giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp.

Các đại biểu cho rằng Hiến pháp là nền tảng bảo đảm cho tiến trình xây dựng nhà nước pháp quyền. Việc sửa đổi, bổ sung Hiến pháp cần quan tâm đến tính hệ thống, tính nhất quán, ổn định lâu dài của Hiến pháp. “Để bảo đảm Hiến pháp có chất lượng tốt, có hệ thống, tính nhất quán cao thì phải tổng kết, hệ thống hóa pháp luật”, đại biểu Hồ Trọng Ngũ (Vĩnh Long) nói.

Phải giải mã rạch ròi ba quyền hành pháp, lập pháp và tư pháp

Đại biểu Nguyễn Đình Quyền. Ảnh: Ngọc Thắng

Nhiều đại biểu cho rằng trọng tâm của đợt sửa đổi lần này nên là tổ chức bộ máy Nhà nước, phải làm rõ quyền, mối quan hệ giữa của các cơ quan trong bộ máy Nhà nước

Theo đại biểu Nguyễn Đình Quyền (Hà Nội), trong bốn bản Hiến pháp đã qua thì các nhà nghiên cứu lập pháp rất chú ý đến bản Hiến pháp đầu tiên năm 1946 và Hiến pháp năm 1992 – là hai bản Hiến pháp đánh dấu thời kỳ lập nước và thời kỳ đổi mới đất nước. Đại biểu này cho rằng, Hiến pháp 1992 dù là nói đổi mới toàn diện nhưng chỉ là đổi mới về kinh tế, văn hóa, xã hội, quyền và nghĩa vụ của công dân. Vì vậy, sửa đổi Hiến pháp này không chỉ sửa đổi những vấn đề trên mà quan trọng hơn cả là “cập nhật” sửa đổi về bộ máy Nhà nước.

Ông Quyền nói: “Lần sửa đổi này phải giải mã rất rạch ròi ba quyền hành pháp, tư pháp, lập pháp; sửa đổi quy định về bộ máy Chính phủ, Quốc hội”, bởi theo ông, việc Chính phủ là cơ quan chấp hành của Quốc hội nhưng là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất vẫn chưa được giải mã, rồi vấn đề tổ chức chính quyền địa phương, hội đồng nhân dân có phải cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương hay là cơ quan đại diện; Quốc hội là cơ quan giám sát tối cao nhưng nội dung giám sát đến đâu vì như đối với giám sát Tòa án tối cao nhưng tòa án tối cao là cơ quan xét xử cao nhất, vậy Quốc hội làm sao xem xét giám sát bản án của hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao khi đây là quyết định cao nhất?

Rất tâm đắc, đại biểu Trần Du Lịch (TP.HCM) bổ sung: trọng tâm là sửa đổi bộ máy Nhà nước, làm rõ quyền lực Nhà nước thuộc về nhân dân. “Ta nói bản chất chế độ ta là quyền lực thuộc về nhân dân, nhưng trong Hiến pháp 1992 ta nói rằng Quốc hội là cơ quan quyền lực Nhà nước cao nhất, duy nhất lập hiến, lập pháp, như vậy dân có quyền nào?”, ông Lịch đặt câu hỏi.

Ngoài ra, nhiều đại biểu cũng cho rằng làm rõ cách thức sử dụng quyền lực của Nhà nước và nhân dân, làm rõ cơ chế Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ, làm rõ mối quan hệ giữa Nhà nước và các tổ chức xã hội. “Làm rõ hơn ở cấp độ Hiến pháp, những cái gì ghi bằng luật thì ghi vào luật, phân định rõ thẩm quyền kiểm soát quyền lực của cơ quan Nhà nước, có cơ chế phối hợp hoàn thiện”, đại biểu Trương Trọng Nghĩa (TP.HCM) nói. Theo ông, phải như vậy mới phù hợp với điểm mới mà Nghị quyết đại hội Đảng XI vừa qua đã đặt ra.

Về thành phần ủy ban dự thảo sửa đổi Hiến pháp, các đại biểu tỏ ra bất ngờ khi không thấy có sự tham gia của ủy ban Tư pháp của Quốc hội. “Cần bổ sung đại diện của ủy ban Tư pháp vào ủy ban sửa đổi Hiến pháp, vì đơn vị này có chức năng giám sát hoạt động của các cơ quan tư pháp”, đại biểu Trần Thị Dung (Điện Biên) và đại biểu Nguyễn Mạnh Cường (Quảng Bình) cùng kiến nghị. Còn theo đại biểu Trương Trọng Nghĩa, ủy ban cũng nên có sự tham gia của đại diện liên đoàn Luật sư Việt Nam. Đa số đại biểu lưu ý cần có đánh giá, tổng kết việc thi hành Hiến pháp 1992 để trên cơ sở đó kế thừa những ưu việt của bản Hiến pháp này. Ngoài ra, các đại biểu cũng cho rằng Hiến pháp không nên quá chi tiết, cụ thể để đảo bảo tính ổn định, lâu dài.

Tiếp thu ý kiến của các đại biểu, phó Chủ tịch Quốc hội Uông Chu Lưu cho biết việc nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Hiến pháp sẽ được thuyết minh giải trình trong phiên họp bế mạc trước khi Quốc hội biểu quyết thông qua. Trong quá trình nghiên cứu triển khai, phải tiến hành tổng kết việc thi hành Hiến pháp, các nghị quyết liên quan của Đảng mới có thể biết được nội hàm phạm vi sửa đổi toàn diện hay không.

Theo kế hoạch sơ bộ, tổng kết việc thi hành Hiến pháp năm 1992 sẽ được triển khai từ tháng 8.2011 – 3.2012. Dự thảo Hiến pháp sửa đổi sẽ được trình Quốc hội thông qua vào tháng 10.2013.

Cuối buổi chiều, Quốc hội nghe báo cáo về tình hình Biển Đông.

Theo SGTT

 


Sửa Hiến pháp: Giải mã ‘quyền lực nhà nước thuộc về dân’

Theo VNN – Thảo luận tại hội trường chiều nay (4/8) về việc triển khai chủ trương nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Hiến pháp năm 1992 và thành lập Ủy ban dự thảo sửa đổi Hiến pháp, các ĐBQH đề nghị phải làm rõ tư tưởng “quyền lực của nhà nước thuộc về nhân dân”.

Tờ trình do Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật Phan Trung Lý trình bày nêu ra 7 định hướng lớn sửa đổi, bổ sung Hiến pháp 1992.

Về chế độ chính trị, Hiến pháp tiếp tục khẳng định Nhà nước ta là Nhà nước pháp quyền XHCN của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân; tất cả quyền lực Nhà nước thuộc về nhân dân.

Theo đó, “phải làm rõ cách thức sử dụng quyền lực Nhà nước của nhân dân thông qua cơ chế dân chủ đại diện (cơ quan quyền lực Nhà nước) và cơ chế dân chủ trực tiếp”.

Quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp và kiểm soát quyền lực giữa các cơ quan nhà nước.

Hiến pháp sửa đổi cũng sẽ xác định rõ vai trò, quyền hạn, trách nhiệm của từng cơ quan trong tổ chức bộ máy nhà nước. Đồng thời xây dựng và từng bước hoàn thiện cơ chế tăng cường kiểm tra, giám sát tính hợp hiến, hợp pháp trong hoạt động của các cơ quan lập pháp, hành pháp và tư pháp phù hợp với thể chế chính trị và thực tiễn Việt Nam.

Về Chủ tịch nước, cần xác định rõ trách nhiệm, quyền hạn của Chủ tịch nước trong thực hiện vai trò là nguyên thủ quốc gia, thống lĩnh các lực lượng vũ trang nhân dân.

Làm rõ quyền của dân ở đâu

Phát biểu tại hội trường, đa số ĐBQH đều cho rằng, trong lần sửa đổi này nên tập trung vào định hướng về tổ chức bộ máy nhà nước.

Theo ĐBQH Nguyễn Đình Quyền (Hà Nội), khi bàn về vấn đề tổ chức bộ máy nhà nước, Hiến pháp sửa đổi lần này phải giải mã được rạch ròi tư tưởng “tất cả quyền lực của nhà nước thuộc về nhân dân”.

Chia sẻ nhận định này, ông Trần Du Lịch (TP.HCM) phân tích, khi trong luật ghi rõ Quốc hội là cơ quan quyền lực cao nhất thì phải phân định rõ ràng quyền của dân nằm ở đâu.

Theo ông Lịch, theo như Hiến pháp năm 1946 thì dân còn có quyền phúc quyết. Vì vậy, trong việc sửa đổi lần này nên làm rõ vấn đề dân ủy quyền cho Quốc hội đến đâu, trong phạm vi nào. Còn lại, phạm vi nào là phạm vi người dân trực tiếp quyết định. Theo ông Lịch, người dân phải có quyền phúc quyết Hiến pháp.

Thực tế, trong thời gian qua, nhiều nhà nghiên cứu, xây dựng pháp luật cho rằng: Các Hiến pháp sửa đổi, bổ sung sau này đã có sự thay đổi rất lớn khi quyền lập hiến từ dân được chuyển sang Quốc hội.

Cơ chế kiểm soát quyền lực

Theo Ủy ban Pháp luật, một trong những định hướng sửa đổi lần này là “phải phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm, cơ chế phối hợp và kiểm soát quyền lực giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp”.

Tuy nhiên, phân định cơ chế kiểm soát quyền lực thế nào là vấn đề băn khoăn của nhiều đại biểu.

Phó Chủ tịch Liên đoàn Luật sư Việt Nam Trương Trọng Nghĩa (ĐB TP.HCM) cho rằng đây là một tư tưởng mang tính định hướng nhưng phạm vi rất rộng. Vì vậy, ủy ban chủ trì sửa đổi phải cụ thể và chi tiết hóa hơn nữa. Bởi vấn đề kiểm soát quyền lực lẫn nhau giữa các cơ quan nhà nước là một định hướng lớn và mới mẻ. Đặc biệt, vai trò giám sát của các cơ quan Quốc hội rất quan trọng và phải được làm rõ.

Theo ĐBQH Trần Du Lịch, cơ chế kiểm soát quyền lực hiện nay chưa rõ và vẫn còn là một vướng mắc. Vì vậy, ban soạn thảo nên nghiên cứu để đưa ra định hướng cụ thể. Chẳng hạn, làm thế nào để phân quyền nhưng không mất quyền.

Ngoài ra, các ĐBQH cũng góp ý về việc phải xác định Hiến pháp của một đất nước là đạo luật gốc, cần có tính lâu dài, ổn định để đảm bảo tuổi thọ thay vì sửa đổi nhiều lần. Các ý kiến khác cũng góp ý về xây dựng cơ chế bảo hiến.

Dự kiến, cuối kỳ họp này, Quốc hội sẽ thông qua Nghị quyết về sửa đổi Hiến pháp 1992.

Theo lộ trình, Ủy ban dự thảo sửa đổi hiến pháp dự kiến sẽ trình Quốc hội dự thảo sửa đổi Hiến pháp (lần thứ nhất) vào kỳ họp cuối năm 2012.

Sau đó sẽ tổ chức lấy ý kiến rộng rãi của nhân dân trong khoảng hai tháng (từ tháng 3 đến tháng 4/2013). Dự kiến tháng 10/2013, Quốc hội sẽ thông qua dự thảo sửa đổi Hiến pháp.

Nên mời thêm đại diện giới luật gia

Ủy ban dự thảo sửa đổi Hiến pháp dự kiến gồm 27 thành viên, Chủ tịch QH Nguyễn Sinh Hùng và Phó Chủ tịch QH Uông Chu Lưu sẽ đảm nhiệm vai trò là chủ tịch và phó chủ tịch ủy ban.

Các ủy viên có Thường trực Ban Bí thư, Phó Chủ tịch nước, Trưởng Ban Tổ chức Trung ương, Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, Trưởng Ban Dân vận Trung ương, Chánh án TANDTC, Viện trưởng VKSNDTC, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc của QH, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật, Ủy ban Kinh tế, Bộ trưởng các Bộ Quốc phòng, Công an, Nội vụ, Tư pháp, Kế hoạch và Đầu tư…

Các ĐBQH cho rằng nên mời thêm đại diện của giới luật gia, hoặc những thành phần tiêu biểu trong Quốc hội thay vì chỉ có lãnh đạo các bộ, ngành. Thậm chí, trong thành phần ủy viên còn không có mặt đại diện Ủy ban Tư pháp Quốc hội.

Share