Bỏ phiếu tín nhiệm liệu có khách quan?

Dự kiến Quốc hội Việt Nam, tại kỳ họp tháng Năm 2013, sẽ lần đầu tiên bỏ phiếu tín nhiệm với 49 vị trí lãnh đạo cao nhất Việt Nam.

Đây được cho là một thay đổi quan trọng, mặc dù chưa rõ việc bỏ phiếu sẽ diễn ra như thế nào và liệu chỉ mang tính tượng trưng hay không.

Luật sư Trần Quốc Thuận, nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc Hội, trao đổi với BBC quanh vấn đề đang được dư luận quan tâm.

Trần Quốc Thuận: Việc bỏ phiếu tín nhiệm đã được đưa vào luật từ hai nhiệm kỳ (2001), không phải chuyện gì mới cả. Bây giờ vấn đề đang rộ ra sau các nghị quyết Trung ương Đảng, trở thành việc phải triển khai.

Nhưng có hai vấn đề quan trọng phải nhìn ra. Thứ nhất, Việt Nam đã có tự do báo chí, tự do ngôn luận chưa? Có chuyện đó thì mới tác động được vào những người bỏ phiếu.

Vấn đề thứ hai có ‎ý nghĩa quyết định là cơ cấu của đại biểu Quốc hội, sẽ quyết định lá phiếu. Bây giờ trên 95% đại biểu đều là Đảng viên. Đảng viên lại bỏ phiếu với các lãnh đạo của Đảng, là vấn đề không đơn giản. Ở Quốc hội đã có tổ chức đảng, đoàn. Mỗi đoàn đại biểu Quốc hội lại có trưởng đoàn là lãnh đạo của địa phương. Có 63 tỉnh, thành phố trong cả nước, tương ứng 63 đoàn đại biểu. Trưởng, phó đoàn của họ là những ông trong Đảng, là thường vụ tỉnh ủy, thậm chí Bí thư tỉnh ủy. Liệu lá phiếu có khách quan không, còn phải chờ xem.

Tôi không đặt niềm tin lắm vào khả năng bỏ phiếu sẽ diễn ra khách quan.

BBC:Chưa dám nói về các vị Chủ tịch nước, Thủ tướng, nhưng một số vị Bộ trưởng cũng vẫn bị báo chí chính thống phê phán khá mạnh. Liệu có nghĩa là Quốc hội sẽ được tự do bỏ phiếu với cấp bộ trưởng chăng, thưa ông?

Bây giờ đúng là nhiều vị bộ trưởng cũng bị đại biểu Quốc hội nhắc đến. Nhưng lá phiếu đã bị ràng buộc như tôi giải thích. Hơn nữa, bỏ phiếu tín nhiệm là nhắm đến các ông cấp cao, mới có ý nghĩa. Cũng như Nghị quyết Trung ương 4 nói là phải kiểm điểm từ trên xuống, tức là từ Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Trung ương Đảng. Chứ bỏ phiếu các ông nhỏ hơn, đôi khi sẽ rơi rớt người nào đó, cũng hay, ra điều dân chủ. Nhưng nó không có nhiều ý nghĩa.

Nếu trong cuộc bỏ phiếu, thực sự có tranh luận, giải trình, vận động, mọi người được thảo luận dân chủ, công khai, bỏ phiếu mới có ý nghĩa. Còn cũng có thể vị bộ trưởng nào đó sẽ “dính đạn”, nhưng sẽ không đi tới đâu.

BBC:Ở đây, vai trò của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, gồm 18 vị cao nhất trong Quốc hội, là như thế nào?

Đến nay, qua theo dõi báo chí, người ta chưa biết cụ thể việc bỏ phiếu sẽ có các thủ tục thế nào. Liệu họ sẽ dồn danh sách 49 ông bà ra bỏ phiếu một lúc cho xong, hay là sẽ tiến hành chất vấn rồi mới bỏ phiếu. Đến bây giờ, qua các thảo luận, có vẻ họ dự định đem 49 người ra bỏ phiếu một lần. Chưa rõ có phải vậy không, nhưng như thế sẽ không phân biệt được ai tốt, ai xấu. Phải có giải trình minh bạch, phải có chất vấn rồi mới bỏ phiếu. Chứ lại xếp hàng ngang bỏ phiếu thì thật khó hiểu.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội vừa rồi kết luận là sẽ công khai ngay kết quả bỏ phiếu. Tôi cũng hy vọng họ làm vậy. Không nên úp úp mở mở, chứ không lại như chuyện một đồng chí X nào đó bị Bộ Chính trị đề nghị kỷ luật nhưng Ban Chấp hành Trung ương không kỷ luật, cũng đã gây ra xầm xì.

BBC:Phiên họp vừa rồi của Quốc hội Việt Nam chưa bỏ phiếu tín nhiệm, nhưng vẫn tiếp tục truyền thống chất vấn Thủ tướng và bộ trưởng. Ông thấy có thực chất không ạ?

Nhiều người nói có vẻ thẳng thắn hơn. Nhưng mặc dù Quốc hội đã từng có nghị quyết là phải truy đến cùng. Giá trị của việc chất vấn là sau khi chất vấn xong, phải có nghị quyết. Bây giờ về hình thức, họ cũng có nghị quyết rồi. Nhưng còn truy đến cùng thì chưa. Bây giờ chất vấn ông này, ông kia đều bị chi phối theo thời gian bao nhiêu tiếng đồng hồ.

Việc chất vấn đã khởi sắc, nhưng nó chỉ thực chất khi cơ cấu Quốc hội đổi khác. Khi nào đại biểu Quốc hội phụ thuộc hẳn vào lá phiếu cử tri, lúc đó tiếng nói của họ mới thể hiện tốt hơn. Bây giờ đại biểu chủ yếu do lãnh đạo giới thiệu, đưa lên, thì họ phải lệ thuộc thôi.

Việt Nam có khẩu hiệu Nhà nước của dân, do dân, vì dân, và mọi quyền lực thuộc về nhân dân. Quyền lực lớn nhất là người dân có quyền chọn lãnh đạo của mình. Ở Việt Nam, quyền ấy chưa thực hiện được.

BBC:Quốc hội họp vừa qua, ngoài vấn đề bỏ phiếu tín nhiệm và sửa đổi Hiến pháp, cũng thông qua Luật chống tham những sửa đổi. Theo ông, điều này có gì mới mẻ không?

Thực tế, luật pháp Việt Nam về chống tham nhũng đầy đủ hết rồi. Nhưng như Chủ tịch nước đã nói, không biết người ta có làm hay không. Lần này sửa đổi luật, chỉ là thực hiện Nghị quyết Ban Chấp hành Trung ương, theo đó, chuyển ban chỉ đạo chống tham nhũng từ chính phủ về bên Đảng. Ông Tổng Bí thư sẽ đứng đầu.

Điều này ở Việt Nam cũng hợp lẽ thôi. Vì muốn đụng một cán bộ đảng viên, phải làm việc với cấp ủy quản lý ông đảng viên đó. Còn cỡ Bí thư, Chủ tịch tỉnh thì phải được Bộ Chính trị gật đầu, công an mới xông vào nhà được.

Nhưng chống tham nhũng phải đặt ra tầm mức lớn hơn nữa. Đó là phải có cơ quan kiểm soát quyền lực, cơ quan tư pháp độc lập. Bao giờ tư pháp được hạch hỏi cái ông lớn nhất nước này, may ra tình hình mới bắt đầu tốt được.

Theo BBC

——-

VIỆT NAM: PHIẾU TÍN NHIỆM SẼ KHÔNG HIỆU QUẢ NẾU CÁC ĐẠI BIỂU KHÔNG ĐƯỢC ‘BÀY TỎ Ý CHÍ MỘT CÁCH TỰ DO’

HÀ NỘI – Các nhà lập pháp tại đây đã được trang bị với một vũ khí mạnh mẽ để kiểm tra các lãnh đạo hàng đầu – đe dọa bãi nhiệm [lấy phiếu tín nhiệm để bãi nhiệm] – nhưng chủ đề này vẫn còn nhiều hoài nghi sâu xa về những nỗ lực cải cách từ trên xuống dưới trong chế độ độc đảng do Đảng Cộng sản tại cầm quyền Việt Nam.

Ngày 21 tháng Mười một vừa qua, Quốc hội đã giới thiệu và thông qua hệ thống lấy phiếu tín nhiệm đối với các chức vụ gồm Chủ tịch nước, Thủ tướng và các quan chức cấp cao khác.

Các nhà lập pháp sẽ theo dõi những biểu hiện của các quan chức hàng đầu và bỏ phiếu tín nhiệm mỗi năm một lần kể từ năm thứ hai trong nhiệm kỳ năm năm. Những người không đủ số phiếu nhất định trong Quốc hội có thể sẽ bị bãi nhiệm.

Cuộc bỏ phiếu đầu tiên dự định sẽ thực hiện sớm nhất là vào đầu tháng Hai tới đây. Cuộc bỏ phiếu này sẽ bao gồm 49 quan chức do Quốc hội bầu hoặc phê chuẩn, trong đó gồm cả Chủ tịch nước Trương Tấn Sang và Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng.

Hệ thống này đã được đưa ra trong bối cảnh ngày càng có nhiều ngờ vực đối với các chính trị gia vì nền kinh tế èo uột và tham nhũng dai dẳng.

Trong một phiên họp Quốc hội chốt lại vào ngày 23 tháng Mười một, ông Dũng đã phải đối mặt với rất nhiều chỉ trích về nạn tham nhũng tràn lan liên quan đến các tập đoàn kinh tế nhà nước và nhiều doanh nghiệp phải phá sản.

Ông cũng bị chỉ trích vì đã bổ nhiệm con trai của ông vào một chức vụ chủ chốt trong Đảng [Cộng sản], cùng lúc người con gái của ông giữ chức vụ giám đốc trong ngành ngân hàng.

Trong một báo cáo của chính phủ vào cuối tháng Mười, ông Dũng đã buộc phải thừa nhận những lỗi lầm trên.

“Tôi nghiêm trọng nhận trách nhiệm chính trị và thừa nhận những yếu kém và thiếu sót của chính phủ”, ông nói.

Tuy nhiên, lời xin lỗi bất thường hiếm thấy đó vẫn không đủ để xoa dịu dư luận.

Trong một cuộc họp quốc hội được truyền hình trực tuyến hôm ngày 14 tháng Mười một, một đại biểu Quốc hội đã kêu gọi ông Dũng nên từ nhiệm, nói rằng Việt Nam cũng cần có “nền văn hóa từ chức”.

Giáo sư Nguyễn Minh Thuyết. Ảnh: Phunutoday

Cựu đại biểu Nguyễn Minh Thuyết cho biết Quốc hội, một cơ quan bù nhìn của Đảng Cộng sản Việt Nam, đang ngày càng giành được thêm nhiều quyền lực.

Ông Thuyết, một đảng viên Đảng Cộng sản đã từng là đại biểu Quốc hội cho đến mùa xuân vừa rồi, cho biết rằng sau khi Việt Nam bước sang thời kỳ Đổi mới với những cải cách kinh tế vào năm 1986 thì không khí đã từ từ thay đổi, cho phép các đại biểu Quốc hội có cơ hội phát biểu một cách tự do hơn.

Trong năm 2010, Quốc hội đã bác đề nghị của chính phủ đối với dự án đường sắt cao tốc nối liền Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh, với lý do lợi nhuận thấp.

Tuy nhiên, ông Thuyết nói rằng rất khó khăn để Quốc hội có thể bác các quyết định của Đảng Cộng sản vì hầu như đảng bao trùm quyền lực tuyệt đối đối với tất cả các vấn đề.

Nếu Quốc hội nghiêng về một quyết định nào đó [khác ý Đảng], thì các cơ quan của Đảng sẽ gây áp lực lên các đại biểu để buộc họ thay đổi quyết định, ông Thuyết chia sẻ.

Các đại biểu cũng có thể bị đe dọa bởi các quan chức Đảng Cộng sản khi đến thời gian bầu cử, một nhà phân tích cho biết.

“Hệ thống [bãi nhiệm] mới này sẽ không đưa đến kết quả cụ thể nào, trừ khi tất cả các đại biểu Quốc hội được phép bày tỏ ý chí của họ một cách tự do”, ông Thuyết nói.

Nhưng đó không phải là vấn đề. Quốc hội Việt Nam được giao nhiệm vụ giám sát chính phủ, nhưng thành phần đại biểu Quốc hội lại bị chi phối bởi hầu hết trong số họ đều là đảng viên Đảng Cộng sản. Điều đó có nghĩa là các đại biểu không nhất thiết đại diện cho dân số nói chung.

Tổng số dân số tại Việt Nam hiện nay có 88 triệu người nhưng Đảng Cộng sản chỉ chiếm 3,2 triệu người – tức khoảng 4% dân số. Tuy nhiên, chỉ có 8% hoặc 42 đại biểu trong tổng số 500 đại biểu Quốc hội được bầu hồi tháng Năm năm 2011 là những người không thuộc đảng chính trị.

Các ứng cử viên có thể gặp một số hạn chế, đáng chú ý nhất là sự sàng lọc từ phía Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, một tổ chức có ảnh hưởng và hỗ trợ Đảng Cộng Sản Việt Nam.

Trong các cuộc bầu cử Quốc hội, cử tri đi bầu đã luôn đứng trên 90%. Trong năm 2011, các cử tri đi bỏ phiếu đến lên đến 99,51%, nếu số liệu chính thức này đáng tin cậy.

Nhiều công dân tại Việt Nam nói rằng họ chưa bao giờ đi bầu. Thay vào đó, họ nói rằng các thành viên trong gia đình hoặc người đại diện của các tổ chức mà họ tham gia, đã bỏ phiếu thay cho họ. Cho nên không có gì đáng ngạc nhiên khi nhiều người Việt Nam bác bỏ các cuộc bầu cử và cho rằng đó chỉ là các kịch bản rẻ tiền.

Nhiều người thậm chí không biết những ứng viên đứng ra tranh cử là ai trong các cuộc bầu cử.

Các thỏa thuận ngầm dường như đã được đồng ý ủy quyền trong các cuộc bầu cử nhằm tìm kiếm kết quả cao để đảm bảo tính chính danh của các đại biểu Quốc hội và các quan chức khác.

Việc này này đã dẫn đến những lời chỉ trích rằng Việt Nam bị ám ảnh “căn bệnh xã hội” với các tỷ lệ cử tri đi bầu cao ngất ngưỡng.

Đặng Khương chuyển ngữ, theo Phía Trước / Manabu Sasaki, The Asahi Shimbum

© Bản tiếng Việt TẠP CHÍ PHÍA TRƯỚC 2012

Share